پس از تحولات سیاسی اخیر در سوریه و تضعیف کامل لیر سوریه، گزارشهایی از گسترش استفاده از لیر ترکیه در شهرهایی مانند حلب و حتی دمشق منتشر شده است. بر اساس گزارش منتشرشده در Duvar English، سوریهایی که پیشتر در مناطق تحت کنترل ترکیه از لیر استفاده میکردند، اکنون این رویه را به مناطق مرکزیتر کشور نیز گسترش دادهاند. این تحول، یک پرسش مهم را برای تحلیلگران اقتصادی و فعالان بازار ارز ایجاد کرده است:
آیا این اتفاق میتواند بر ارزش و قیمت لیر ترکیه اثرگذار باشد؟
برای پاسخ به این سؤال، باید میان «اثر روانی و راهبردی» و «اثر مستقیم قیمتی» تمایز قائل شد.
چرا لیر ترکیه در سوریه مورد استفاده قرار گرفته است؟
واقعیت این است که استفاده از لیر ترکیه در سوریه بیش از آنکه ناشی از قدرت اقتصادی لیر باشد، نتیجه فروپاشی کارکردی لیر سوریه است. وقتی یک دلار به حدود ۲۷ هزار لیر سوریه میرسد، پول ملی عملاً کارکرد خود را بهعنوان ابزار مبادله از دست میدهد. در چنین شرایطی، مردم بهدنبال ارزی میگردند که:
- در دسترس باشد
- نوسان افراطی نداشته باشد
- در مبادلات روزمره قابل استفاده باشد
لیر ترکیه، بهویژه در مناطق مرزی و تحت نفوذ اقتصادی ترکیه، این خلأ را پر کرده است. این انتخاب بیشتر عملی و موقتی است تا مبتنی بر اعتماد بلندمدت به لیر.
آیا افزایش استفاده از لیر در سوریه، تقاضای واقعی ایجاد میکند؟
در نگاه اول، ممکن است تصور شود که افزایش استفاده از لیر ترکیه در یک کشور دیگر، تقاضای خارجی برای این ارز را بالا میبرد و در نتیجه به تقویت آن کمک میکند. اما در عمل، مقیاس این استفاده بسیار محدودتر از آن است که بتواند بر بازار ارز ترکیه اثر قیمتی معنادار بگذارد.
اقتصاد ترکیه با بازاری چندصد میلیارد دلاری، کسری حساب جاری، تورم ساختاری و وابستگی بالا به سرمایه خارجی مواجه است. استفاده لیر در مبادلات خرد سوریه—حتی اگر گسترش پیدا کند—در برابر این متغیرها اثر وزنی قابل توجهی ندارد. به همین دلیل، بسیاری از اقتصاددانان ترک نیز تأکید کردهاند که این روند، حداقل در کوتاهمدت، تأثیری بر نرخ برابری لیر نخواهد داشت.
لیر در سوریه؛ اثر اقتصادی یا استراتژی سیاسی؟
تحلیل منتشرشده در رسانه اقتصادی EkoTürk نگاه دقیقتری به موضوع دارد. بر اساس این تحلیل، استفاده از لیر ترکیه در سوریه بیش از آنکه یک پروژه ارزی باشد، ابزار قدرت نرم و نفوذ اقتصادی-سیاسی ترکیه است.
به گفته بزن جوشکون، دانشیار دانشگاه TED، حمایت از استفاده از ارزهای محلی—و بهویژه لیر—سالهاست بخشی از سیاست خارجی اقتصادی ترکیه بوده است. در همین چارچوب، گسترش لیر در سوریه:
- پیام سیاسی دارد (افزایش نفوذ منطقهای)
- پیام اقتصادی دارد (آمادهسازی بستر تجارت و بازسازی)
- اما الزاماً پیام قیمتی ندارد
جواد گیرای آکسوی، اقتصاددان و پژوهشگر بانک اروپایی بازسازی و توسعه، نیز این روند را یک استراتژی قدرت نرم توصیف میکند که میتواند نقش ترکیه را در بازسازی آینده سوریه تقویت کند؛ نه اینکه نرخ لیر را متحول کند.
عامل تعیینکننده: ثبات داخلی لیر، نه گسترش خارجی
نکته کلیدی که آردا تونجا، اقتصاددان ترک، نیز به آن اشاره میکند این است:
اگر خود لیر ترکیه ثبات نداشته باشد، استفاده از آن در سوریه پایدار نخواهد ماند.
بهعبارت دیگر، جهت رابطه برعکس چیزی است که برخی تصور میکنند.
این ثبات لیر است که تعیین میکند آیا میتواند در سوریه بماند یا نه—نه اینکه سوریه بتواند لیر را تقویت کند. اگر ترکیه با تورم بالا، سیاست پولی ناپایدار یا فشارهای ارزی شدید مواجه شود، استفاده از لیر در سوریه نیز بهسرعت جای خود را به دلار یا ارز دیگری خواهد داد.
جمعبندی: اثر قیمتی؟ تقریباً صفر | اثر راهبردی؟ قابل توجه
با کنار هم گذاشتن دادهها و تحلیلها، میتوان نتیجه گرفت:
- استفاده از لیر ترکیه در سوریه تأثیر مستقیمی بر قیمت لیر ندارد
- این روند در مقیاس اقتصاد ترکیه، کوچکتر از آن است که بازار ارز را جابهجا کند
- اما از نظر نفوذ اقتصادی، سیاسی و تجاری، یک حرکت حسابشده و معنادار است
- پایداری این وضعیت، کاملاً وابسته به ثبات داخلی اقتصاد ترکیه است
برای کاربران مانیرو که لیر ترکیه را بهعنوان یک ارز کاربردی—نه ابزار سفتهبازی—در نظر میگیرند، این تحلیل یک پیام روشن دارد:
تحولات سوریه ممکن است جایگاه منطقهای لیر را تقویت کند، اما تعیینکننده ارزش آن در بازار، همچنان سیاست پولی و تورم داخل ترکیه خواهد بود.
خدمات مرتبط ما در مانیرو:
بیشتر بخوانید:
عوامل مؤثر بر نوسانات لیر ترکیه
با مانیرو قبل از سفر به ترکیه نیازی به خرید لیر نیست
