مالیات بر خرید و فروش رمزارز در ایران / چه کسانی باید مالیات بدهند؟

فعالیت اقتصادی در بازار رمزارزها از شمول نظام مالیاتی ایران خارج نیست؛ با این حال، مالیات بر درآمد فعالان این حوزه، مالیات بر ارزش افزوده خدمات و مالیات بر عایدی سرمایه حاصل از معاملات رمزارزی، سه موضوع متفاوت با مبانی قانونی جداگانه هستند. سخنگوی سازمان امور مالیاتی کشور با تشریح قوانین موجود تأکید کرده است که نباید مالیات بر درآمد و کارمزد را با مالیات بر کل مبلغ معاملات یکسان دانست.

در روزهای اخیر، موضوع مالیات بر خریدوفروش رمزارزها و نحوه اجرای قوانین مالیاتی درباره این دارایی‌ها به یکی از پرسش‌های کاربران تبدیل شده است. ابهام درباره وضعیت قانونی مالیات بر عایدی سرمایه رمزارزی، زمان آغاز اجرای این قانون و تفاوت آن با مالیات بر درآمد فعالان بازار، پرسش‌های متعددی را به وجود آورده است.

در همین زمینه، مهدی موحدی بک‌نظر، سخنگوی سازمان امور مالیاتی کشور، به تشریح وضعیت قانونی مالیات بر رمزارزها و تفاوت مقررات مربوط به درآمد، خدمات و معاملات این دارایی‌ها پرداخته است.

آیا خریدوفروش رمزارز در ایران مشمول مالیات است؟

برخلاف برخی تصورات، فعالیت اقتصادی در حوزه رمزارزها خارج از شمول نظام مالیاتی کشور نیست. با این حال، برای بررسی میزان و نوع مالیات باید میان سه دسته اصلی تفکیک قائل شد: مالیات بر درآمد فعالان اقتصادی، مالیات بر ارزش افزوده خدمات مرتبط با این بازار و مالیات بر عایدی سرمایه حاصل از معاملات رمزارزها.

هر یک از این موارد، مبانی و احکام قانونی خاص خود را دارد و نمی‌توان همه فعالیت‌های مرتبط با رمزارز را با یک قاعده واحد مشمول مالیات دانست.

مالیات بر درآمد فعالان بازار رمزارز

بر اساس مواد ۹۳ و ۹۴ قانون مالیات‌های مستقیم، درآمد اشخاص حقیقی ناشی از فعالیت‌های شغلی، از جمله فعالیت اقتصادی در حوزه رمزارز، حسب مورد می‌تواند مشمول مالیات بر درآمد مشاغل باشد.

همچنین اشخاص حقوقی فعال در این حوزه، از جمله شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات مبادله رمزارز، اصولاً مطابق ماده ۱۰۵ قانون مالیات‌های مستقیم مشمول مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی هستند.

نکته مهم آن است که مالیات بر درآمد اصولاً بر درآمد مشمول مالیات محاسبه می‌شود، نه صرفاً بر اساس مجموع گردش مالی یا ارزش معاملات. برای مثال، اگر یک سکوی مبادله رمزارز هزار میلیارد تومان تراکنش داشته باشد، این رقم لزوماً به معنای هزار میلیارد تومان درآمد مشمول مالیات نیست. در چنین شرایطی، درآمد واقعی حاصل از فعالیت، از جمله کارمزدهای دریافتی و درآمد معاملات متعلق به خود سکو، در کنار هزینه‌های قابل قبول مالیاتی، باید بررسی شود.

فعالیت استخراج رمزارز نیز در صورت تحقق درآمد و با رعایت مقررات مربوط می‌تواند مشمول مالیات باشد. برخورداری از مشوق‌های مالیاتی احتمالی برای این فعالیت‌ها نیز به احراز شرایط قانونی بستگی دارد.

مالیات بر عایدی سرمایه رمزارزها از چه زمانی اجرا می‌شود؟

یکی از تحولات مهم در زمینه مالیات رمزارزها، تصویب قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی در سال ۱۴۰۴ است. بر اساس ماده ۴۶ قانون مالیات‌های مستقیم، انواع رمزدارایی، رمزپول و رمزارز، به‌استثنای رمزریال جمهوری اسلامی ایران، در فهرست دارایی‌های مشمول مالیات بر عایدی سرمایه قرار گرفته‌اند.

با این حال، تصویب قانون به‌تنهایی به معنای آغاز فوری دریافت مالیات بر عایدی سرمایه از معاملات رمزارزی نیست. مطابق تبصره ۳ ماده ۴۶ قانون مالیات‌های مستقیم، دریافت این مالیات به استقرار بستر اجرایی پیش‌بینی‌شده در ماده ۱۶ مکرر قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان وابسته است.

در توضیحات ارائه‌شده، احتمال آغاز اجرای این سازوکار از اردیبهشت ۱۴۰۶ مطرح شده است؛ اما زمان عملیاتی‌شدن آن به تحقق الزامات قانونی و اجرایی مربوط بستگی دارد. بنابراین باید میان تصویب قانون و آغاز اجرای عملی آن تفاوت قائل شد.

آیا همه معاملات رمزارزی مشمول مالیات بر عایدی سرمایه می‌شوند؟

بر اساس مقررات اشاره‌شده، فروش رمزارز توسط اشخاص غیرتجاری به اشخاص تجاری مجاز موضوع قانون، مانند صرافی‌ها یا سکوهای مجاز خریدوفروش رمزارز، از مالیات بر عایدی سرمایه معاف است.

در مقابل، فروش این دارایی‌ها به سایر اشخاص می‌تواند مطابق تبصره ۵ ماده ۴۶، مشمول احکام مالیات بر درآمد اتفاقی شود. در نتیجه، نمی‌توان گفت تمام خریدوفروش‌های رمزارزی، بدون توجه به نوع معامله و طرفین آن، الزاماً مشمول مالیات بر عایدی سرمایه خواهند بود.

نوع دارایی، ماهیت معامله، وضعیت طرفین و مقررات اجرایی مرتبط، در تعیین تکلیف مالیاتی اهمیت دارند.

آیا کارمزد صرافی‌های رمزارزی مشمول مالیات بر ارزش افزوده است؟

در بررسی مالیات بر ارزش افزوده باید میان معامله خود رمزارز و خدماتی که فعالان این بازار ارائه می‌کنند، تفاوت قائل شد.

بر اساس ماده ۲ قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب سال ۱۴۰۰، عرضه کالا و ارائه خدمات اصولاً مشمول مقررات این قانون است، مگر آنکه معافیت قانونی مشخصی وجود داشته باشد.

بر همین اساس، خدماتی مانند فراهم‌کردن بستر معاملات، واسطه‌گری و دریافت کارمزد توسط سکوهای مبادله رمزارز، در صورت احراز شرایط قانونی و مشمول‌بودن خدمت، می‌تواند تابع مقررات مالیات بر ارزش افزوده باشد. بنابراین، کارمزد دریافتی این سکوها ممکن است مشمول این مالیات شود.

با این حال، مالیات بر ارزش افزوده خدمات با مالیات بر کل مبلغ خریدوفروش رمزارز یکسان نیست. برای مثال، اگر فردی ۱۰۰ میلیون تومان رمزارز بخرد و سکوی معاملاتی بابت ارائه خدمات، مبلغ مشخصی کارمزد دریافت کند، نمی‌توان بدون بررسی ماهیت معامله و مبنای قانونی، کل ۱۰۰ میلیون تومان را مأخذ مالیات بر ارزش افزوده خدمات آن سکو در نظر گرفت.

جمع‌بندی؛ مالیات رمزارزها به چه عواملی بستگی دارد؟

قوانین مالیاتی ایران برای فعالیت‌های اقتصادی مرتبط با رمزارزها چند چارچوب متفاوت در نظر گرفته‌اند. درآمد اشخاص حقیقی و حقوقی فعال در این بازار، کارمزد خدمات سکوهای معاملاتی و عایدی حاصل از فروش دارایی‌های رمزارزی، لزوماً مشمول یک نوع مالیات نیستند.

همچنین درباره مالیات بر عایدی سرمایه رمزارزها، زمان آغاز اجرای عملی قانون به استقرار زیرساخت‌های اجرایی مربوط وابسته است. ازاین‌رو، تعیین تکلیف هر معامله باید با توجه به نوع فعالیت، طرفین معامله، ماهیت درآمد و مقررات قابل اجرا انجام شود؛ نه صرفاً بر مبنای گردش مالی یا کل مبلغ خریدوفروش.