پروژه جهانی‌سازی یوآن شتاب گرفت / چین به دنبال رقابت با دلار در بازارهای مالی جهان
سیاست‌گذاران چینی در حال ایجاد یک زیست‌بوم مالی جامع برای یوآن هستند تا استفاده از این ارز را در بازارهای جهانی تسهیل کنند.
تلاش چین برای تبدیل یوآن به یک ارز جهانی وارد مرحله تازه‌ای شده است. شواهد نشان می‌دهد پکن با سرعت بیشتری در حال توسعه زیرساخت‌ها و ابزارهای مالی موردنیاز برای گسترش نقش پول ملی خود در اقتصاد جهانی است؛ راهبردی که هدف آن فراتر رفتن از تسویه مبادلات تجاری و افزایش سهم یوآن در تأمین مالی بین‌المللی، سرمایه‌گذاری و ذخایر ارزی جهان است.
سیاست‌گذاران چینی در حال ایجاد یک زیست‌بوم مالی جامع برای یوآن هستند تا استفاده از این ارز را در بازارهای جهانی تسهیل کنند. در همین راستا، توسعه ابزارهای مشتقه و پوشش ریسک، گسترش بازار اوراق قرضه و تقویت شبکه‌های پرداخت و تسویه فرامرزی در دستور کار پکن قرار گرفته است. همچنین چین تلاش می‌کند انتشار اوراق قرضه «دیم‌سام» و «پاندا» را تسهیل کند تا مسیر تأمین مالی مبتنی بر یوآن برای شرکت‌ها و نهادهای بین‌المللی هموارتر شود.
یوآن در جایگاه دوم تأمین مالی تجارت جهانی
دغدغه چین دیگر صرفاً ترغیب شرکای تجاری به استفاده از یوآن در تسویه معاملات نیست، بلکه پکن می‌خواهد این ارز را به یکی از گزینه‌های مهم در تأمین مالی و سرمایه‌گذاری بین‌المللی تبدیل کند.
بر اساس داده‌های سوئیفت، یوآن با سهم ۹.۱۴ درصدی از ارزش مبادلات، پس از دلار آمریکا با سهم ۸۰.۶۸ درصدی و پیش از یورو با سهم ۴.۷۹ درصدی، در جایگاه دوم ارزهای پرکاربرد برای تأمین مالی تجارت جهانی قرار دارد.
با وجود این جایگاه، افزایش سهم یوآن در سبد دارایی‌های سرمایه‌گذاران بین‌المللی به فراهم شدن مجموعه‌ای از زیرساخت‌ها وابسته است. چین برای تحقق این هدف باید نقدینگی کافی، مسیرهای متنوع تأمین مالی، گزینه‌های سرمایه‌گذاری جذاب و دارایی‌های قابل اتکا برای نگهداری ذخایر فراهم کند. بر همین اساس، راهبرد بین‌المللی‌سازی یوآن در چهار محور اصلی دنبال می‌شود.
گام نخست؛ توسعه ابزارهای سرمایه‌گذاری مبتنی بر یوآن
نخستین محور برنامه چین، افزایش تنوع محصولات سرمایه‌گذاری مبتنی بر یوآن در بازارهای خارج از این کشور است. افزایش حجم و دفعات انتشار اوراق قرضه دولتی چین در هنگ‌کنگ یکی از اقداماتی است که با هدف ایجاد منحنی بازدهی روشن‌تر و استانداردتر برای یوآن دنبال می‌شود.
مقام‌های هنگ‌کنگ همچنین در حال بررسی انتشار اوراق بدهی کوتاه‌مدت به یوآن هستند و قصد دارند قراردادهای آتی طلا با پایه این ارز را نیز در قالب ساختاری جدید توسعه دهند.
تامی وو، اقتصاددان ارشد بانک استاندارد چارترد در هنگ‌کنگ، معتقد است اولویت بعدی سیاست‌گذاران باید تسریع توسعه بازار دارایی‌های مبتنی بر یوآن باشد. از نگاه او، مسئله اصلی این است که چین چگونه می‌تواند از تمایل فزاینده سرمایه‌گذاران جهانی به متنوع‌سازی سبد دارایی‌های خود استفاده کند و آنان را به سرمایه‌گذاری در دارایی‌های یوآنی ترغیب کند.
در واقع، صرف افزایش عرضه ابزارهای مالی برای جذب سرمایه‌گذاران کافی نیست؛ این دارایی‌ها باید از نظر بازدهی، نقدشوندگی و امکان معامله نیز شرایط مناسبی داشته باشند تا بتوانند در رقابت با سایر گزینه‌های سرمایه‌گذاری جهانی قرار گیرند.
گام دوم؛ گسترش ابزارهای مشتقه و پوشش ریسک
دومین محور راهبرد چین به توسعه ابزارهای مشتقه و راهکارهای مدیریت ریسک اختصاص دارد. سرمایه‌گذاران خارجی برای افزایش دارایی‌های مبتنی بر یوآن، باید بتوانند نوسانات نرخ ارز، تغییرات نرخ بهره و ریسک‌های ناشی از تحولات بازار را مدیریت کنند.
پکن برای پاسخ به این نیاز، مجموعه‌ای از اقدامات را در پیش گرفته است. گسترش کانال ارتباطی معاملات مشتقه با هنگ‌کنگ یکی از این اقدامات محسوب می‌شود که دسترسی سرمایه‌گذاران خارجی به ابزارهای مرتبط با نرخ بهره در بازار داخلی چین را آسان‌تر می‌کند.
علاوه بر این، معرفی نسل جدید قراردادهای آتی اوراق قرضه دولتی در هنگ‌کنگ در ماه اوت گذشته، ابزار تازه‌ای برای پوشش ریسک در اختیار معامله‌گران بین‌المللی قرار داده است.
تامی شیه، مدیر پژوهش‌های کلان آسیا در بانک اوورسی-چاینیز سنگاپور، در این زمینه تأکید می‌کند که مؤسسات مالی بدون دسترسی به ابزارهایی با سررسید مناسب، نقدشوندگی بالا و قابلیت مدیریت ریسک، تمایل چندانی به نگهداری مبالغ قابل‌توجه به یوآن نخواهند داشت.
به اعتقاد او، کمبود اصلی این بازار صرفاً به تعداد دارایی‌های قابل‌خرید با یوآن مربوط نمی‌شود، بلکه به نبود زنجیره‌ای کامل برای مدیریت دارایی و بدهی و پوشش ریسک نیز ارتباط دارد. بنابراین، توسعه ابزارهای مالی مکمل می‌تواند نقش مهمی در افزایش اعتماد سرمایه‌گذاران و گسترش استفاده بین‌المللی از یوآن ایفا کند.
گام سوم؛ تقویت تأمین مالی بین‌المللی با اوراق پاندا و دیم‌سام
سومین محور برنامه پکن، افزایش نقش یوآن در تأمین مالی بین‌المللی است. چین و هنگ‌کنگ تلاش می‌کنند با توسعه کانال‌های مالی در داخل و خارج از مرزهای چین، استفاده از این ارز را برای جذب سرمایه و تأمین منابع مالی گسترش دهند.
در همین چارچوب، دولت چین قصد دارد فرایند انتشار و معامله «اوراق پاندا» را برای وام‌گیرندگان خارجی تسهیل کند. اوراق پاندا به اوراق بدهی مبتنی بر یوآن گفته می‌شود که شرکت‌ها و نهادهای خارجی در بازار داخلی چین منتشر می‌کنند. این ابزار به ناشران خارجی امکان می‌دهد منابع مالی موردنیاز خود را از بازار سرمایه چین جذب کنند.
در سوی دیگر، هنگ‌کنگ به دنبال تقویت بازار بدهی مبتنی بر یوآن در این قطب مالی آسیاست. یکی از برنامه‌های این منطقه، طراحی ساختار سررسید کارآمدتر برای «اوراق دیم‌سام» است؛ اوراقی که بر پایه یوآن اما خارج از سرزمین اصلی چین منتشر می‌شوند.
افزون بر این، هنگ‌کنگ در تلاش است نقدینگی بیشتری به بازار یوآن تزریق کند تا دولت‌ها و شرکت‌های خارجی بتوانند با سهولت بیشتری از این ارز برای تأمین مالی استفاده کنند.
توسعه این ابزارها می‌تواند به گسترش دامنه استفاده از یوآن در بازارهای بدهی کمک کند و گزینه‌های بیشتری برای تأمین مالی شرکت‌ها و نهادهای بین‌المللی فراهم آورد.
گام چهارم؛ گسترش شبکه تسویه و پرداخت‌های فرامرزی
چهارمین محور راهبرد چین، توسعه شبکه‌های تسویه و پایاپای فرامرزی یوآن است؛ حوزه‌ای که طی سال‌های اخیر رشد قابل‌توجهی داشته است.
داده‌های بلومبرگ نشان می‌دهد ارزش تراکنش‌های سالانه این شبکه در سال ۲۰۲۵ به ۱۸۰.۲ تریلیون یوآن، معادل ۲۶.۹ تریلیون دلار، رسیده است. این رقم در مقایسه با ده سال قبل تقریباً چهار برابر شده و بیانگر افزایش نقش زیرساخت‌های پرداخت چین در مبادلات بین‌المللی است.
اقتصاددان بانک استاندارد چارترد با اشاره به گسترش «سامانه پرداخت بین‌بانکی فرامرزی چین» تأکید می‌کند که این زیرساخت انجام معاملات مبتنی بر یوآن را برای شرکت‌ها و مؤسسات مالی در خارج از چین آسان‌تر کرده است.
به اعتقاد او، در ادامه ممکن است تلاش‌های بیشتری برای توسعه کارکرد این سامانه و گسترش پرداخت‌های فرامرزی از طریق کدهای کیوآر انجام شود. این روند به‌ویژه در مبادلات مالی با کشورهای عضو اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا، موسوم به آسه‌آن، می‌تواند اهمیت بیشتری پیدا کند.
جهانی‌سازی یوآن؛ فراتر از تسویه مبادلات تجاری
مجموع این اقدامات نشان می‌دهد چین به دنبال ایجاد مجموعه‌ای به‌هم‌پیوسته از ابزارها و زیرساخت‌های مالی برای گسترش نقش یوآن در اقتصاد جهانی است. توسعه بازار دارایی‌ها، ایجاد ابزارهای پوشش ریسک، تسهیل انتشار اوراق بدهی و گسترش شبکه‌های پرداخت فرامرزی، چهار بخش مکمل این راهبرد به شمار می‌روند.
با این حال، افزایش سهم یوآن در تجارت جهانی به‌تنهایی به معنای تبدیل شدن آن به یک ارز ذخیره جهانی هم‌تراز با دلار نیست. تحقق چنین هدفی به توانایی چین در جذب سرمایه‌گذاران بین‌المللی، تأمین نقدشوندگی کافی، فراهم کردن ابزارهای متنوع مدیریت ریسک و ایجاد اعتماد پایدار به بازارهای مالی این کشور بستگی دارد.
پکن اکنون تلاش می‌کند با تکمیل زیرساخت‌های موردنیاز، استفاده از یوآن را از مرحله تسویه تجارت فراتر ببرد و آن را به گزینه‌ای گسترده‌تر برای سرمایه‌گذاری، تأمین مالی و نگهداری دارایی در سطح بین‌المللی تبدیل کند؛ مسیری که می‌تواند در بلندمدت جایگاه این ارز را در نظام مالی جهانی تقویت کند.